Kurallı sıfat tamlaması , en az iki kelimeden oluşan ve ayrı yazılan sıfat tamlamalarıdır. Bu sıfat tamlamaları, belirli kurallara göre anlamca kaynaşmış gibi görünse de, aslında her kelime anlamını korur
Kurallı sıfat tamlamaları şu şekillerde oluşabilir :
6 örnek sıfat tamlaması ve tamlayan-tamlanan ögeleri şu şekildedir: 1. kırmızı elbise. tamlayan: kırmızı; tamlanan: elbise. 2. çalışkan öğrenci. tamlayan: çalışkan; tamlanan: öğrenci. 3. kalın bir kitap. tamlayan: kalın; tamlanan: kitap. 4. eski evler, dükkânlar. tamlayan: eski; tamlanan: evler, dükkânlar. 5. Ahmet’in mavi gömleği. tamlayan: Ahmet’in; tamlanan: mavi gömlek. 6. gümüş yüzük. tamlayan: gümüş; tamlanan: yüzük. Sıfat tamlaması bulmak için şu adımlar izlenebilir: 1. Bir ismin önüne gelen ve o isimle ilgili bilgi veren sıfatları belirleyin. 2. Sıfatların, isimlerin önüne gelerek onlarla oluşturdukları söz öbeklerini tespit edin. Sıfat tamlamalarında, tamlanana (isme) “nasıl, hangi, kaç, kaçıncı?” soruları sorularak tamlayan (sıfat) bulunabilir.
Hayır, asıl sayı sıfatı ve sıfat tamlamaları aynı şey değildir. Asıl sayı sıfatı, varlıkların sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır. Sıfat tamlaması ise sıfatların, isimlerin önüne gelerek oluşturdukları söz öbekleridir. Dolayısıyla, asıl sayı sıfatları sıfat tamlamasının bir türüdür, ancak her sıfat tamlaması bir asıl sayı sıfatı değildir.
Altı çeşit sıfat tamlaması vardır: 1. Niteleme sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamaları. 2. Belirtme sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamaları. 3. Pekiştirme sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamaları. 4. Sayı sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamaları. 5. Soru sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamaları. 6. Sıfat-fiillerle kurulan sıfat tamlamaları.
Niteleme ve belirtme sıfat tamlamalarını bulmak için şu adımlar izlenebilir: 1. Cümlede sıfatları belirleme: Sıfatları bulmak için isme “nasıl?” sorusu sorulur. 2. Sıfat tamlamasını analiz etme: Niteleme sıfatlarıyla kurulan tamlamalar: Bir ismin özelliklerini belirtir. Belirtme sıfatlarıyla kurulan tamlamalar: Belirli bir ismi işaret eder. Örnekler: Niteleme sıfatları: “Kocaman yürek ile insanlık dersi veriyordu herkese.” “Mavi gömlek sana yakışmış.” Belirtme sıfatları: “Bu yollar ne zaman yapılacak?” “Şu elbiseyi de giyecek misin?” Not: Sıfat tamlamalarında sıfatla isim arasında noktalama işareti kullanılmaz.
Sıfat ve sıfat tamlamasıyla ilgili sorular, şu yöntemlerle ayırt edilebilir: Sıfat: Bir ismi niteleyen veya belirten, onun özelliklerini açıklayan kelimelerdir. Sıfat Tamlaması: Sıfatların, isimlerin önüne gelerek onlarla oluşturdukları söz öbekleridir. Ayırt etme yöntemi: 1. Soru Sorma: Sıfat tamlamalarında, tamlanana ("nasıl, hangi, kaç, kaçıncı?") sorular sorularak tamlayanı (sıfatı) bulunabilir. 2. Konum: Sıfatlar, cümlede çoğunlukla ismin hemen önünde yer alır. 3. Birden Fazla Sıfat: Bir ismi birden fazla sıfat da niteleyebilir.
5 tane niteleme sıfatı: 1. Mavi deniz. 2. Tatlı su. 3. Kötü gün. 4. Çalışkan öğrenci. 5. Kurumuş yapraklar. 5 tane soru sıfatı: 1. Kaç gün sonra geleceksin. 2. Hangi yoldan gitmemizi tavsiye ediyorsun. 3. Ne gün geleceğini söyledi mi. 4. Kaçar kişilik gruplar hâlinde gideceğiz. 5. Ne kadar elma yedin.
Sıfat ve sıfat-fiili ayırt etmek için şu yöntemler kullanılabilir: Ekler: Sıfat-fiiller, fiillere getirilen "-an (-en), -ası (-esi), -maz (-mez), -ar (-er / -ır / -ir / -r), -dık (-dik / -duk /-dük), -acak (-ecek), -mış (-miş / -muş / -müş)" ekleriyle oluşturulur. Görev: Sıfat-fiiller, varlıkları niteledikleri için sıfat görevinde kullanılırlar ve yan cümlecik kurarlar. Olumsuzluk: Bir sözcük sıfat-fiil eklerini almışsa, "ma, me" olumsuzluk ekiyle olumsuz yapılabilirse sıfat-fiil olarak kalır. Örnek: Sıfat: "Ağacın kırık dallarını kökünden kestik." cümlesinde "kırık" sözcüğü sıfat-fiil değildir. Sıfat-fiil: "Ağacın kırılmış dallarını kökünden kestik." cümlesindeki "kırılmış" sözcüğü sıfat-fiildir. Ayrıca, sıfat-fiiller niteledikleri isim düştüğünde onun yerine geçerek bir isim gibi kullanılırlar, yani adlaşırlar.
